PREMIO INTERNAZIONALE

UNIVERSO DONNA 2013, PALERMO, XV EDIZIONE

DANIELA ILIEVA

***

........................................................................................................................ 

PREMIO LETTERARIO NINO MARTOGLIO 2014, BELPASSO

      DANIELA ILIEVA 

 

.....................................................................................................................

 

 

 

 ***  

  • X PREMIO NINFA GALATEA, ACITREZZA, 2016

         DANIELA ILIEVA

 

........................................................................................................................

Inaugurata oggi a Sofia in Bulgaria la nuova Casa Sicilia.

12 novembre 2009

„Пансион Ева“, прочутият роман на култовия италиански писател Андреа Камилери, излезе и на български. Става дума за доайена на съвременните италиански литературни творци, бащата на легендарния полицейски комисар Монталбано. Камилери обаче е прочут и с другите си романи, които нямат нищо общо с комисаря, а са преведени дори и на китайски. Един от тях, „Пансион Ева“ , излиза на български в превод на Даниела Илиева, издадена от Каза Сицилия Булгария“. Премиерата на романа съвпадна и с освещаването на новото седалище на асоциацията „Каза Сицилия Булгария“. Тя вече се помещава на ул. „Ангел Кънчев” 3 в столицата. Мястото е емблематично – става дума за къщата на поета Цветан Радославов, авторът на „Мила Родино”. Тук „Каза Сицилия Булгария” излага различни продукти, с които Сицилия се гордее и дава възможност за диалог между страната ни и италианската област. Обзавеждането – стилно, красиво, в духа на италианските традиции, пък ще бъде предпоставка за организирането на интересни и уникални културни прояви.
Седалището бе осветено от папския нунций. Италианският посланик Стефано Бенацо се обърна с топли думи към гостите и изрази задоволството си, че писателят Андреа Камилери вече ще бъде познат и у нас с една от емблематичните си книги. Самият автор изпрати онлайн послание до българските си почитатели, излъчено на голям екран. Трите дъщери на твореца - Андреина, Мария Кармела и Елизабета, бяха в залата, развълнувани от първата среща с българската публика. Специални гости на събитието бяха двама италиански депутати –г-н Граната, заместник-председател на комисията „Антимафия”, и г-н Скалия, както и сенатор Нино Страно, комисар по туризма. Колоритен музикален ансамбъл от Сицилия нажежи страстите с великолепни изпълнения.

...

Inaugurata oggi a Sofia in Bulgaria la nuova Casa Sicilia. Una vetrina per la promozione dell’immagine, dei prodotti tipici  e dell’artigianato isolano ospitata all’interno di  un monumento storico nazionale: la casa dello scrittore Tzvetan Radoslavov autore dell’inno nazionale bulgaro. Casa Sicilia mette a disposizione mezzi e servizi organizzati, per consentire alle imprese siciliane, con l’assistenza di soggetti privati e pubblici, di dare la massima visibilita’ alle loro produzioni di grande pregio e quest’anno si è arricchita di una iniziativa che è stata incardinata nell’ambito della manifestazioni di inaugurazione: la presentazione del libro di Andrea Camilleri “La pensione di Eva” per la prima volta tradotto in bulgaro dalla dott.ssa Daniela Ilieva.

La Regione Siciliana infatti, ha pensato a Camilleri come ambasciatore della cultura siciliana all’estero, che con le sue opere già tradotte in varie lingue adesso apre uno spaccato della nostra tradizione letteraria anche in Bulgaria.

L’iniziativa è stata presentata oggi alla presenza di una folta delegazione con in testa  l’Assessore Regionale al Turismo Nino Strano, l’On. Fabio Granata Vice Presidente nazionale della commissione parlamentare antimafia, Nino Di Giacomo componente dello staff di diretta collaborazione assessoriale e il Ministro della cultura  bulgaro.Nel corso della presentazione dell’opera letteraria è stata proiettata una intervista  ad Andrea Camilleri, realizzata a Roma dal direttore di Tva Arturo Cantella, che con una troupe si è recato a Casa Sicilia per la realizzazione di un ricco reportage sull’argomento.

Интервю с Андреа Камилери

Andrea Camilleri - intervista

Една незабравима вечер

Bellissimo evento pieno di sorrisi

 

Farnesina

Ministero degli Affari Esteri
e della Cooperazione Internazionale 

 

Istituto Italiano di Cultura

Sofia 

 

IL TEATRO SICILIANO IN ITALIANO E IN DIALETTO E LA SUA TRADUZIONE IN BULGARO

21/10/2014

Tavola Rotonda

 

IL TEATRO SICILIANO IN ITALIANO E IN DIALETTO E LA SUA TRADUZIONE IN BULGARO. Problemi, specificità e soluzioni’ è il titolo della Tavola Rotonda a cura di Daniela Ilieva, rinomata traduttrice di teatro siciliano, che fungerà da moderatore. Con la partecipazione di altri esperti traduttori bulgari mentre gli allievi dell’Accademia leggeranno alcuni brani tratti dai testi teatrali tradotti. L’evento si inserisce nell’ambito delle manifestazioni organizzate da questo Istituto per la XIV SETTIMANA DELLA LINGUA ITALIANA NEL MONDO (20-25 ottobre 2014).Sotto l’Alto Patronato del Presidente della Repubblica.

Informazioni

Data: Mar 21 Ott 2014

 

IL TEATRO SICILIANO IN ITALIANO E IN DIALETTO E LA SUA TRADUZIONE IN BULGARO

Governo Italiano

Teatro siciliano si presenta in bulgaro a Sofia

 

21/10/2014 13:41

(AGI) - Sofia, 21 ott. - La Bulgaria 'scopre' il teatro siciliano: nell'ambito della XIV Settimana della Lingua Italiana nel mondo, l'Istituto italiano di cultura di Sofia ha organizzato nel pomeriggio una tavola rotonda su "Il teatro siciliano in italiano e in dialetto e la sua traduzione in bulgaro: problemi, specificita' e soluzioni". L'iniziativa, ospitata dall'Accademia Nazionale di Teatro e Cinema "Krastio Sarafov", e' a cura di Daniela Ilieva, rinomata traduttrice di teatro siciliano. All'evento parteciperanno esperti bulgari del settore, mentre gli allievi dell'Accademia leggeranno alcuni brani tratti dai testi teatrali tradotti in bulgaro. Tra gli ospiti, anche Nelly Yordanova, insegnante di italiano nella scuola media 'Bratya Miladinovi', che  insieme ai suoi allievi in costume presentera' il finale della commedia in tre atti "Sicilia... Okay! La zia d'America" di Pippo Spampinato.(AGI).

 

 

Кръгла маса за Сицилианския театър и превода му на български език

21.10.2014 - София

"Сицилианският театър на италиански и на диалект и преводът му на български език. Проблеми, особености и решения" е заглавието на Кръглата маса, която ще се проведе на 21 октомври от 18:00 ч. в кинозалата на НАТФИЗ "Кръстьо Сарафов" на ул. "Г. С. Раковски" 108А.

Събитието е част от програмата, организирана от Италианския културен институт в София в рамките на XIV СЕДМИЦА НА ИТАЛИАНСКИЯ ЕЗИК ПО СВЕТА (20-25 октомври 2014), под почетния патронаж на президента на Републиката, чиято тема е "Да напишем новата Европа: италианската издателска дейност, автори и читатели в дигиталната ера".

Модератор на събитието ще бъде Даниела Илиева, известен преводач на сицилиански театър, а в Кръглата маса ще вземат участие други български експерти в сферата. Студенти от Академията ще прочетат няколко откъса от театрални текстове, преведени на български. Ще участва също и г-жа Нели Йорданова, преподавател по италиански език в 30 СОУ "Братя Миладинови", която е подготвила кратко представление със своите ученици: финалът на комедията в три действия "Сицилия… Okay! Лелята от Америка" на Пипо Спампинато!


Източник: Италиански културен институт

 

 

 

 

21 октомври 2014

XIV СЕДМИЦА НА ИТАЛИАНСКИЯ ЕЗИК ПО СВЕТА

Под почетния патронаж на Президента на Републиката

 

ТЕАТЪР ОТ СИЦИЛИЯ. ПРЕВЕДЕН НА БЪЛГАРСКИ ОТ СИЦИЛИАНСКИ И ИТАЛИАНСКИ ЕЗИК

 

Представен от Даниела Илиева

Скъпи приятели, колеги,

Тази вечер е посветена на Италия, нейния прекрасен език  и на Сицилия – Островът, на който се ражда езикът на любовта, на поезията и красотата.  Тази вечер и в тази зала на Театралната Академия ще говорим за велики писатели и поети писали за театър – на езика на Сицилия.

Организатори на това тържество са:

ИТАЛИАНСКИ КУЛТУРЕН ИНСТИТУТ В СОФИЯ

НАТФИЗ

Италиански културен институт в София с Директор г-жа Анна Амендоладжине

НАТФИЗ – Академията, която отвори врати за това събитие и  проф.д-р Камелия Николова със своите студенти

И така, госпожа Амендоладжине ще поднесе  приветствие към българската публика по случай Световната седмица на италианския език.

 Г-жа Амендоладжине  чете,   Антонин Михнев превежда от италиански

Д.И.

А сега  няколко думи за езика и театъра на красивата Сицилия.

„Езикът е душата на един народ, езикът му дава свобода, езикът е историята на един народ  през вековете.  Ако ограбят езика на този народ наследен от бащите, той се превръща в бедняк и става слуга, загубен е завинаги“казва сицилианският поет Игнацио Буттита.

Най-големият изследовател на сицилианския диалект проф. Джузеппе Питре` изтъква, че в „диалекта е вписана историята на народа, който го говори, от него ние разбираме кои са били нашите деди, какво са правили, как и къде са живели, с кого са общували“....

ЮНЕСКО му дава статус на матерен език и по тази причина повечето от сицилианците се определят като двуезични, а сицилианският не е включен в групата на изчезващите езици.

Както споменава известният шведски лингвист проф. Торе Янсон в последния си труд Кратка история на езиците, първите хора на територията на Италия, които пишат на друг език, различен от латинския, са именно в Сицилия, в началото на XII век, в известния двор на Фридрих II в Палермо.  Там, позабравени сега поети пишат трубадурски рицарски поеми в провансалски стил, но на местния, островен език.  Данте, който живее няколко поколения по-късно твърди, че „цялата поезия написана от италианците се нарича „сицилианска“, а езикът, на който е написана се определя като sicilianum vulgare.  Той смята, че това ще продължи и в бъдеще.  И вероятно италианският наистина е щял да се нарича сицилиански, ако на хоризонта не се бе появил самият Данте.

Именно той определя цялото поетично творчество сътворено на Острова като „Сицилианска школа“, Scuola siciliana“, изтъквайки, че първите поети, които пишат своите рицарски куплети  на sermo vulgaris, на простонароден  латински, са именно сицилианските поети от тази школа.  Привлечени в Палермо от Фридрих II, император на Свещената Римска империя, крал на Йерусалим, Германия,  Бургундия и Сицилия, и най-вече от щедрата артистична, философска, пропита с култура атмосфера на изискания му двор, където като аристократични светски прояви са на мода поетичните турнири,  те търсят елегантния израз и съвършенството на фразата.  Ето и някои от тях:

Джакомо да Лентини, (Giacomo da Lentini), най-известният представител  на Школата и неин основател, създател на  сонета, който няколко века по-късно Шекспир издига до съвършенство; Cielo d'Alcamo, Pier della Vigna, Ruggieri d'Amici, Odo delle Colonne, Rinaldo d'Aquino, Arrigo Testa, Guido delle Colonne, Stefano Protonotaro, Filippo da Messina, Mazzeo di Ricco, Jacopo Mostacci, Percivalle Doria, Re Enzo и самият Фридрих Втори.  

Ето и един от най-известните сонети на Джакомо да Лентини,  написан около 1233г. – така звучи на български в 2014 година.

Г-жа Амендоладжине го чете на сицилиански в оригинал:

Jacopo da Lentini            

Amor è un desio che ven da core      

 

Amor è un desio che ven da core

Per abbondanza di gran piacimento;

e li occhi in prima generan l'amore

e lo core li dà nutricamento. 

Ben è alcuna fiata om amatore

Senza vedere so 'namoramento,

ma quell'amor che stringe con furore

da la vista de li occhi ha nascimento: 

che li occhi rappresentan a lo core

d'onni cosa veden bono e rio,

com'è formata naturalmente; 

e lo cor, che zo è concepitore,

imagina, e li piace quel desio:

e questo amore regna fra la gente.

Преводът чете един от студентите в НАТФИЗ

Якопо да Лентини

От сърцето идва, копнеж е любовта

 

От сърцето идва, копнеж е любовта,

На влечението плод и на наслада,

пораждат очите отначало обичта,

а пък сърцето – то храна ѝ дава.

На някой влюбен понякога се случва, знам

любимата да не е той а  видял,

но таз любов обгърнал страстно, с плам

от нейното видение е пресъздал.

Разкриват всичко очите пред сърцето

във всяко нещо зло, добро видели там,

така е сътворено и да бъде;

когато долови го и сърцето

мечтае и жадува с радост този блян:

сред хората любов да царства и пребъде.

С течение на времето, влиянието на сицилианския език се разпространява и на север, най-вече в Тоскана, където сицилиано-тосканските поети дават началото на dolce stil novo и на италианския, превърнал се  общонароден език, за разлика от сицилианския, който остава регионален диалект.

Днес той се говори от  5 милиона души в Сицилия, и от неустановен брой емигранти (най-вече в Щатите, където се е формирал така нареченият  Siculish), в Канада, Австралия, Аржентина, Белгия, Германия и Южна Франция.

Престижът на този език в по-ново време се възражда от писатели и поети като Пирандело, Верга, Капуана, Иняцио Буттита и Андреа Камилери.

 

Няколко думи за СИЦИЛИАНСКИЯ ТЕАТЪР.

Корените на сицилианския театър се откриват дълбоко в културата на гръцките колонии (безкрайни са легендите и героичните подвизи с митологичен характер), както и в културата на всички народи повлияли сицилианския фолклор и традиции – араби, гърци, нормани, испанци и т.н. 

В Сицилия могат да се видят и две интересни фолклорни традиции в изкуството, развили се под норманско влияние. Романтични поеми като „Песен за Роланд“ се играят в традиционния сицилиански куклен театър, teatro dei pupi,  в който се използват, т.н. pupi sicilianiпупи сичилиани“–  герои от рицарския епос на каролингите, дървени марионетки изработени изцяло на ръка, облечени в пищни доспехи, въоръжени с брони и саби от ковано желязо.  Тези рицари все още изпълняват старинните текстове и песни на сицилиански, който жителите на Острова говорят и обичат.

Столицата на кукления театър в Сицилия е град Ачиреале.

Особено преплетени в традицията на фолклора, диалекта и театралните елементи са религиозните процесии и чествания на местните светци в Сицилия. Да започнем със Санта Розалия, Света Розалия,  покровителката  на Палермо – и процесията с нейните мощи на 15 юли, всяка година от 1624г., когато светицата спасява града от чумата, на Сант` Агата от Катания, която спасява града от лавата на вулкана Етна, с процесията „La Processione delle Cannalore“  (огромни свещници от позлатено дърво високи по 6 метра, носени от вярващи от различни религиозни братства), както и процесиите честващи светеца-покровител на всеки град, на всяко селище – San Sebastiano, San Calogero, San Cataldo, Sant'Angelo, San Basilio, San Ignazio.

Особено драматични форми приема Процесията на тайнствата, la Processione dei Misteri, в Калтаниссетта, където 17 огромни дървени скулптурни групи, представляващи сцени от Христовия Кръстен път, минават в процесия през целия град,  следвани  от шествието  на всички негови жители съсредеточени в молитва и покаяние. Такива скулптори се носят и в Трапани,  докато в Марсала, Христовите страдания се представят от живи герои, а в Адрано, на Великден се представя La Diavolata – религиозна драма написана през 1752г. от поета Анселмо Лаудани.

Ето и планинското градче Сан Фрателло, религиозното Великденско шествие Дей Джудеи, останало като традиция още от Средновековието, се придружава и прекъсва умишлено от маскирани  целите в червено, старинни  недолюбвани според легендата герои, наречени именно Giudei (юдеи).

Тук не можем да не споменем Месина, където на 13 и 14 август тръгва процесията Cavalcata dei Giganti – две огромни дървени статуи представляващи мавърът Грифоне и принцеса Мата (наречени Кам и Реа), считани за митичните основатели на града. На следващия ден се чества La Madonna delle Lettere, където върху огромна дървена количка-постамент се издига цяла пирамида от ангели, а най-отгоре благославя самата Дева Мария.

Впечатляващи са ритуалите и празниците наситени с фолклорни ритми и песни за улова на риба меч, изложбите на сицилиански карети, целите покрити с рисунки на славни рицари и техните обожавани принцеси, придружени с народни песни, танци и старинна средновековна музика.

Всичко това е описано в монументалния труд в 25 тома на Джузеппе Питре`, събран в Етнографския музей на Палермо.

От 15 век датира най-старият театрален текст достигнал до нас, Resurrectio Christi, написан около 1414 година,  от Марко Де Гранди, виден поет от Сиракуза, където всички 42 персонажа говорят на диалект, включително Исус.  По това време се разпространява и фарсът (le farse) като комедиен жанр, който заради своята битова фриволност е толериран от църковните власти само по време на Карнавала.  Следва период на не особено известни или често изпълнявани текстове, докато обичаната от народа vastasata с неподражаемия герой  Nofriu не превзема осемнайсти век. Тя е комедиен жанр, предназначен за импровизирано изпълнение на улицата (не случайно думата vastasata произхожда от vastasi, носачи, хамали.) Следва през 19 век la pasquinata, с главно действащо лице Pasquino, която дава начало на политическата сатира.

Ерата на модерния сицилиански театър започва от 1863, когато в театър Sant'Anna di Palermo се поставя драмата I Mafiusi della Vicaria (Мафиозите от Викария) – изиграна от  Giuseppe  Rizzotto и написана от Gaetano Mosca, начален учител, като освен от повърхностен морализъм, от нея лъха истинска симпатия към „мъжете на честта“ и получава искрени възторзи не само на Острова, но и в Америка.

През 1880 кукловодът il puparo,  Angelo Grasso, който ръководи Teatro Machiavelli в Катания, не успява да се изяви като актьор, но в замяна на това синът му  Giovanni заменя комедийните  представленията с кукли,  с изпълнения на истински актьори, и поставя начало на собствената си театрална компания, с главен комедиограф – големият Нино Мартолио.  Много бързо трупата триумфира с дълбоко реалистичния си репертоар – Otello e La morte civile di P. Giacometti, Malia di L. Capuana e Cavalleria rusticana di G. Verga, La zolfara di G. Giusti e G. Sinopoli e La figlia di Iorio di G. D'Annunzio, преведена на сицилиански от G. A. Borgese.  Неговите първи актриси са M. Aguglia, M. Bragaglia e V. Balistrieri.  Ето и някои по-известни автори писали за този театър - Capuana (Il paraninfo), Martoglio (San Giuvanni decullato, L’aria del continente) e Pirandello с първите си работи писани за театър (Lumie di Sicilia, Liolà, Pensaci Giacomino, Il berretto a sonagli, La giara).

И още имена – символи на сицилианския театър:

Michele Abruzzo, Pino Caruso, семейство Carrara, Angelo Musco,  Tuccio Musumeci, Turi Ferro, Leo Gullotta, Guia Jelo, Umberto Spadaro, Pippo Spampinato и т.н.

В България са поставяни най-големите имена на сицилианския театър – в превод от италиански. Първи опит да се преведат театрални произведения от сицилианскиядиалект на български, това са: 

Комедиите:  Лиола` на Луиджи Пирандело,  Духът на Континента и  драмата Таддарита на Нино Мартолио, Наследството на чичо каноник на Антонино Руссо Джусти,   Сицилия ...ОК на Джузеппе Спампинато.

А сега ще видим изпълнение на учениците от   30 СОУ "Братя Миладинови“, ръководени от  тяхната преподавателка по италиански език  г-жа Нели Йорданова.  

Сцена от комедията SICILIA……..OK  от Пиппо Спампинато.

Представят сценката.

 

Д.И.  Благодаря ви за тази вечер, благодаря че бяхме заедно!

И накрая за всички приятели една от най-красивите сицилиански серенади:

 

 

 

 

 

 

21 ottobre 2014,

 

Accademia Nazionale di Teatro e Cinema “Krastio Sarafov”

Sofia

XIV SETTIMANA DELLA LINGUA ITALIANA NEL MONDO

Sotto l’alto Patronato del Presidente della Repubblica

 

Scenario

 

TETARO SICILIANO TRADOTTO IN BULGARO DAL SICILIANO E DALL`ITALIANO

Presentato da Daniela Ilieva

 

Cari amici, colleghi,

questa serata e` dedicata all`Italia,  la sua meravigliosa lingua e alla Sicilia – l`Isola nella quale nasce la lingua dell`amore, della poesia e della bellezza.  Stasera in questa sala dell`Accademia Teatrale parleremo di grandi scrittori e poeti che hanno scritto per il teatro – nella  lingua della Sicilia.

Promotori di questo spettacolo sono:

L`ISTITUTO ITALIANO  DI CULTURA A SOFIA

L`ACCADEMIA TEATRALE „KRASTIO SRAFOV“

La sig.ra Amendolagine - Direttore dell`Istituto Italiano di Cultura presenta l`evento

La sig.ra Daniela Ilieva legge la Presentazione.

 

„La lingua è l'anima di un popolo, la lingua gli dà la libertà, la lingua è la storia di un popolo attraverso i secoli. Se derubano la lingua di quel popolo ereditata dai padri, diventa povero e servo, è perso per sempre“  esclama  Ignazio Buttitta, famoso poeta siciliano.

Il più grande ricercatore del dialetto siciliano il prof. Giuseppe Pitre` sostiene che "nel dialetto è scritta la storia del popolo che lo parla, da esso capiamo chi erano i nostri antenati, cosa facevano, come e dove vivevano, con chi comunicavano "....

UNESCO gli atribuisce lo stato della lingua madre e per questo motivo la maggior parte dei siciliani si identificano come bilingue - il siciliano non è incluso nel gruppo delle lingue in via di estinzione.

Come menziona il noto linguista svedese il prof. Tore Janson nel suo ultimo lavoro  Breve storia delle lingue, le prime persone in Italia che scrivono in un'altra lingua diversa dal latino, sono proprio in Sicilia agli inizi del XII secolo nella famosa corte di Federico II a Palermo. Là, poeti ormai dimenticati componevano poemi cavallereschi d’amore in stile provenzale, nella lingua insulare locale. Dante, che visse alcune generazioni più tardi disse che "tutta la poesia scritta dagli italiani si chiama “siciliana” e la lingua in cui è scritta viene definita come sicilianum vulgare. Lui ritiene che cio` continuerà anche in futuro. E forse l'italiano davvero sarebbe stato chiamato siciliano se sull'orizzonte non era apparso Dante stesso.

È lui che definisce tutta la poesia creata sull’isola come  “Scuola siciliana", sottolineando che i primi poeti che scrivono i loro versi cavallereschi in sermo vulgaris, in latino volgare, sono proprio i poeti siciliani di quella Scuola. Attratti a Palermo da Federico II, imperatore del Sacro Romano Impero, re di Gerusalemme, la Germania, Borgogna e la Sicilia, e soprattutto dalla generosa artistica, filosofica atmosfera, intrisa di cultura, nella sua raffinata corte, dove gli eventi mondani aristocratici alla modasono i tornei poetici, loro cercano l’espressione elegante e la perfezione della frase. Tra cui:

Giacomo da Lentini, il più famoso rappresentante e fondatore della Scuola, creatore del sonetto che alcuni secoli dopo Shakespeare mette a perfezione; Cielo d'Alcamo, Pier della Vigna, Ruggieri d'Amici, Odo delle Colonne, Rinaldo d'Aquino, Arrigo Testa, Guido delle Colonne, Stefano Protonotaro, Filippo da Messina, Mazzeo di Ricco, Jacopo Mostacci, Percivalle Doria, Re Enzo e Federico II stesso.

Ecco uno dei più famosi sonetti di Giacomo da Lentini, scritto intorno al 1233 – Suona così in bulgaro nel 2014.

Legge sig.ra Amendolagine

 

Jacopo da Lentini            

Amor è un desio che ven da core      

 

Amor è un desio che ven da core

Per abbondanza di gran piacimento;

e li occhi in prima generan l'amore

e lo core li dà nutricamento. 

Ben è alcuna fiata om amatore

Senza vedere so 'namoramento,

ma quell'amor che stringe con furore

da la vista de li occhi ha nascimento: 

che li occhi rappresentan a lo core

d'onni cosa veden bono e rio,

com'è formata naturalmente; 

e lo cor, che zo è concepitore,

imagina, e li piace quel desio:

e questo amore regna fra la gente.

 

Uno studente dell`Accademia legge la traduzionein bulgaro.

 

 Якопо да Лентини

От сърцето идва, копнеж е любовта 

 

От сърцето идва, копнеж е любовта,

На влечението плод и на наслада,

пораждат очите отначало обичта,

а пък сърцето – то храна ѝ дава.

На някой влюбен понякога се случва, знам

любимата да не е той а  видял,

но таз любов обгърнал страстно, с плам

от нейното видение е пресъздал.

Разкриват всичко очите пред сърцето

във всяко нещо зло, добро видели там,

така е сътворено и да бъде;

когато долови го и сърцето

мечтае и жадува с радост този блян:

сред хората любов да царства и пребъде.

 

Nel corso del tempo, l'influenza della lingua siciliana si allarga al nord, soprattutto in Toscana, dove i poeti siculo-toscani danno luogo al dolce stil novo e all'italiano, diventato lingua nazionale, a differenza del siciliano, che rimane un dialetto regionale .

Oggi, viene parlato da 5 milioni di persone in Sicilia, e un numero imprecisato di immigrati (soprattutto negli Stati Uniti, dove si e` formato il cosiddetto Siculish), in Canada, l'Australia, l'Argentina, il Belgio, la Germania e la Francia meridionale.

Il prestigio di questa lingua rinasce un secolo e mezzo fa grazie ai poeti e scrittori come Pirandello, Verga, Capuana, Ignazio Buttitta e Andrea Camilleri.

 

Qualche parola sul TEATRO SICILIANO.

 

Le radici del teatro siciliano sono inserite  nel tessuto della cultura delle colonie greche (sono infinite le leggende e le gesta eroiche a carattere mitologico) nonchè nella cultura di tutti i popoli che hanno influenzato il folklore e le tradizioni siciliani – gli arabi, i greci, i normanni, gli spagnoli, ecc.

In Sicilia emergono due interessanti tradizioni dell'arte popolare che hanno subito l'influenza normanna. Poesie romantiche come "Canzone di Roland" si presentano nel tradizionale teatro dei pupi, nel quale si utilizzano i cosiddetti pupi siciliani –   personaggi dell’epos dei cavalieri carolingi, burattini di legno interamente realizzati a mano, vestiti in splendida armatura, muniti di spade e corazze in ferro battuto. Questi cavalieri eseguono ancora gli antichi testi e canzoni in siciliano,  che gli abitanti dell’isola parlano e amano.

La citta` di Acireale è la capitale del teatro dei burattini in Sicilia.

Sono particolarmente intrecciate nella tradizione del folklore, il dialetto e gli elementi teatrali le processioni e le celebrazioni religiose dei santi locali in Sicilia. A nominare  Santa Rosalia, la protettrice di Palermo  e la processione con le sue reliquie il 15 luglio di ogni anno, gia` dal 1624, quando la Santa salvò la città dalla peste,  Sant’ Agata di Catania che salvò la città dalla lava del vulcano Etna e "la processione delle Cannalore" (sono enormi candelabri di legno dorato alti 6 metri, portati da uomini dalle fraternita` diverse), nonchè   le processioni in onore del santo patrono di ogni città, ogni villaggio - San Sebastiano, San Calogero, San Cataldo, Sant'Angelo, San Basilio, Sant` Ignazio.

Delle forme particolarmente drammatiche assume la Processione dei Misteri a Caltanissetta dove 17 grandi gruppi scultorei in legno che rappresentano scene della Via Crucis, passano in processione per tutta la città, seguiti da tutti i suoi abitanti raccolti in preghiera e pentimento. Delle sculture simili si portano anche a Trapani, mentre a Marsala, le passioni di Cristo sono rappresentate da figure viventi, e ad Adrano, a Pasqua si presenta La Diavolata – un dramma religioso scritto nel 1752 dal poeta Anselmo Laudani.

Particolare anche la processione religiosaa San Fratello,  nel giorno di Pasqua è rimasta  come tradizionemedievale, chiamata Dei Giudei, viene accompagnata e apposta interrotta da mascherati interamente in rosso, che secondo la leggenda sono gli stessi antichi personaggi odiati, chiamati appunto Giudei.

Qui dobbiamo ricordare Messina, dove il 13 e il 14 agosto parte la processione Cavalcata dei Giganti - due enormi statue in legno raffiguranti il moro Grifone e la principessa Mata (chiamati Cam e Rea) considerati mitici fondatori della città. Il giorno successivo si festeggia La Madonna delle Lettere, dove su un enorme carrello di legno-piedistallo si erge una piramide di angeli con la  Vergine Maria in cima che  benedice tuttto il popolo.

Sono impressionanti i riti e le feste piene di ritmi folkloristici e le canzoni della pesca di pesce spada, le mostre delle carrozze siciliane tutte coperte di immagini di cavalieri gloriosi e delle loro principesse adorate, accompagnati da canti popolari, danze e musica antica medievale.

Tutto cio` descritto nella monumentale opera in 25 volumi di Giuseppe Pitre` raccolti presso il Museo Etnografico di Palermo.

Dal XV secolo risale il più antico testo teatrale venuto a noi, Resurrectio Christi, scritto intorno al 1414 da Marco de Grandi, noto poeta di Siracusa, dove tutti i 42 personaggi parlano in dialetto, compreso Gesu`.  A quel tempo si diffonde la farsa come genere di commedia, che a causa della sua frivolezza è stata tollerata dalle autorità ecclesiastiche solo durante il Carnevale. Segue un periodo di testi poco noti o poco eseguiti, mentre l’amata dal popolo vastasata dall’inimitabile personaggio Nofriu emerge nel XVIII secolo. E ' un genere comico,  per un’esecuzione improvvisata da strada (non per caso vastasata proviene dalla parola vastasi, che significa facchini.) Segue nel XIX secolo la pasquinata, con protagonista Pasquino, che dà l’inizio alla satira politica.

L'epoca del moderno teatro siciliano iniziadopo il 1863, quando il teatro Sant'Anna di Palermo mette in scena il dramma I Mafiusi della Vicaria - interpretato da Giuseppe Rizzotto e scritto da Gaetano Mosca, maestro di scuola elementare; oltre il moralismo superficiale  si intuisce nell’opera una vera simpatia per "gli uomini d'onore" ottenendo ammirazioni sincere, non solo in Sicilia, ma anche in America.

Nel 1880, il puparo, Angelo Grasso, che dirige il Teatro Machiavelli a Catania non riesce a emergere come attore ma nonostante tutte le difficolta` il figlio Giovanni sostituisce  gli spettacoli comici di burattini con spettacoli di attori reali iniziando  la propria attivita’ teatrale insieme al capo commediografo, il grande Nino Martoglio. Passa poco tempo e  luitrionfa con il suo repertorio profondamente realistico - Otello e La morte civile di P. Giacometti, Malia di L. Capuana e Cavalleria rusticana di G. Verga, La Zolfara di G. Giusti e G. Sinopoli e La figlia di Iorio di G . D'Annunzio, tradotta in siciliano da G.A. Borgese. Gia` si esibiscono anche le prime attrici - M. Aguglia, M. Bragaglia e V. Balistrieri.  Ecco alcuni autori famosi che hanno scritto per questo teatro - Capuana (Il paraninfo), Martoglio (San Giuvanni decullato, L'aria del continente) e Pirandello con le sue prime opere teatrali  (Lumie di Sicilia, Liolà, Pensaci Giacomino, Il berretto a sonagli, La giara).

Ed altri nomi simboli del teatro siciliano:

Michele Abruzzo, Pino Caruso, la famiglia Carrara, Angelo Musco, Tuccio Musumeci, Turi Ferro, Leo Gullotta, Guia Jelo, Umberto Spadaro, Pippo Spampinato, ecc.

In Bulgaria sono stati messi in scena i più grandi nomi del teatro siciliano - traduzione dall’italiano. Il primo tentativo di tradurre opere teatrali dal dialetto siciliano in bulgaro sono:

Le commedie: Liola` di Luigi Pirandello, L`Aria del continente e il dramma Taddarita di Nino Martoglio, L’eredita’ dello zio canonico di Antonio Russo Giusti, Un padre ci vuole di  Stefano Pirandello, Sicilia ... OK di Giuseppe Spampinato.

 

E ora vediamo i ragazzi della scuola media “Bratya Miladinovi”, insieme alla prof.ssa Nelly Yordanova, insegnante di italiano, che in costume presenteranno il finale della commedia in tre atti "Sicilia... Okay! La zia d'America" di Pippo Spampinato.

…La ricca zia d`America torna in Sicilia insieme alla segretaria miss.Milver…

PRESENTANO LA SCENA

 

Vi ringrazio per questa serata,  vi ringrazio che siamo stati insieme!

E alla fine per tutti gli amici una delle piu` belle serenate siciliane

 

FINE 

E vui durmiti ancora
(G. Formisano - G. E. Calì)
Lu suli è già spuntatu di lu mari
E vui bidduzza mia durmiti ancora
L'aceddi sunnu stanchi di cantari
Affriddateddi aspettanu ccà fora
Supra ssu barcuneddu su pusati
E aspettanu quann'è ca v'affacciati

Над морето вече слънцето изгрява
А вий, красива моя потънала сте в сън
Че морни птичките са да припяват
Премръзнали, те чакат тук, навън.
На малкото балконче са застанали
В очакване да видят вас, останали.


*********************************************************************************************************

                                                     INTERVISTA

La dott.ssa Emanuela Romeo nel 2014 si è laureata in Scienze della Comunicazione (ateneo di Catania), discutendo una tesi sul drammaturgo belpassese Pippo Spampinato. Per il suo lavoro ha anche posto delle domande alla dott.ssa Ilieva, specialmente riguardo la traduzione di una commedia di Spampinato. Di seguito si riporta una rielaborazione, un'accorpamento (a cura della dott.ssa Romeo) di alcune interviste fatte dal vivo e via email (agosto-dicembre 2013).

E.R: Lei è nata a Sofia, giusto?

Dott.ssa Ilieva: Sì, sono nata a Sofia. Vivo tra Sofia e la Sicilia da più di dieci anni.

E.R: Quand’è che è entrata in contatto con la cultura siciliana?

Dott.ssa Ilieva: Intanto, sono interprete e traduttrice in lingua italiano-bulgara. Sono laureata in lingua e letteratura italiana e in lingue orientali. Ho sempre lavorato nel mio Paese, ma da quando sono venuta in Sicilia e  ho iniziato a ‘sentire’ la lingua siciliana, me ne sono subito innamorata. Man mano è nata l’idea di tradurre scrittori siciliani come Andrea Camilleri. Sono stata la prima ad aver tradotto Camilleri in bulgaro. Di lui ho tradotto il romanzo “La pensione Eva”. Successivamente mi sono dedicata a tradurre parecchi testi teatrali del repertorio dialettale siciliano come “Liolà” di Pirandello, “L’aria del continente” di Nino Martoglio. In un mio volume dal titolo “Commedia e dramma  della Sicilia” ho tradotto “L’eredità dello zio canonico” di Antonino Russo Giusti e “Taddarita” di Nino Martoglio. Quest’anno, l’8 marzo, ho ricevuto a Palermo il premio “Universo donna” per la letteratura siculo-bulgara.

E.R: Di questi testi teatrali che Lei ha tradotto, qual è l’elemento che principalmente L’ha colpita di più?

Dott.ssa Ilieva: Quello che maggiormente mi ha colpito è sicuramente l’umorismo e l’ironia che si ritrova in ogni espressione, soprattutto nei momenti più tragici, nel caso più disperato. Ma questo fa parte in genere dello spirito siciliano.

E.R: Come ha scoperto il commediografo Spampinato?

Dott.ssa Ilieva: L’ho scoperto tramite il suo sito Internet. Ho trovato la sua biografia molto interessante. Per quanto riguarda le commedie, ho attenzionato lo stile, il modo in cui si esprime l’autore. Quello che mi ha colpito è la maniera in cui vengono presentati i personaggi. Mi è sembrato così vicino ai classici, a Martoglio e a Pirandello. Ho pensato che questo commediografo fosse già un classico. Per questo ho deciso di mettermi in contatto con lui. Il mio piacere più grande sarebbe quello di vedere le mie future traduzioni delle commedie di Spampinato rappresentate sulla scena bulgara.

E.R: A proposito, la Bulgaria come vede la cultura siciliana?

Dott.ssa Ilieva: Questo è un problema molto spinoso. In Bulgaria non si investe molto sulla cultura. “Casa Sicilia”, con cui collaboro, è la rappresentanza della Sicilia in Bulgaria. Dapprima era sponsorizzata dalla regione Sicilia. Poi man mano sono venuti a mancare i finanziamenti necessari per organizzare gli eventi.

E.R: Ritornando all’opera di Spampinato, adesso come procederà?

Dott.ssa Ilieva: Intanto ho intenzione di leggere tutte le commedie. Poi ne sceglierò alcune su cui soffermarmi prima di iniziare con il lavoro di traduzione. Naturalmente, da straniera, per me sarà molto importante il parere concreto di persone locali per comprendere pienamente le vostre espressioni, non avendo mai studiato la lingua siciliana. La mia sarà una traduzione dal siciliano all’italiano, dall’italiano al bulgaro.

[...]

E.R: Cosa L'ha spinta verso le commedie “Sicilia Okay” e “L'Ultimu carrettu”?

Dott.ssa Ilieva: Ringraziandoti dell’interesse verso il mio lavoro, rispondo subito alla domanda  sul perché ho scelto queste commedie. Il periodo anni ‘50- ‘60  è  stato un periodo molto particolare anche per la Bulgaria e penso per tutta l’Europa dopo la Seconda Guerra. Periodo di cambiamenti in ogni senso della parola soprattutto nella mentalità e nel modo di comportarsi.  Ti devo dire che in certi versi la Bulgaria assomigliava alla Sicilia nonostante gli anni del regime comunista dopo il 1944. 

[...]

Questi tempi erano difficili ma anche comici in un certo verso ed io ho trovato nelle avventure dei personaggi del sig. Spampinato qualcosa di simile alla mia gente e nello stesso tempo qualcosa di molto umano. Ammetto che io personalmente sono stata sempre affascinata dal senso di umorismo siciliano. Lo trovo (anche nelle altre opere che ho tradotto) molto divertente, molto inaspettato, molto fresco e soprattutto pieno di speranza e di gioia.  Tra l’altro secondo me questa comicità esiste anche nei drammi più neri: sotto sotto c’è sempre qualcosa che non mi opprime, qualcosa che comunque mi fa sorridere.

[...]

Ma come ti ho detto prima, non ho termini e contratti. Lo faccio per piacere e con la speranza di vedere un giorno nei nostri teatri queste opere siciliane presentate in bulgaro.  E se la gente ride o si emoziona e applaude, vuol dire che con il mio lavoro sono riuscita a portare parte della Sicilia in Bulgaria. 

[...]

E.R: Come procede la traduzione in bulgaro delle commedie del drammaturgo Spampinato? Ho saputo che “Sicilia Okay” l'ha già tradotta ed è in corso di pubblicazione. Mi aggiorni un po’…

Dott.ssa Ilieva: Ieri finalmente mi hanno portato  il libro, pronto! Volevo fare una sorpresa al sig. Spampinato, e verso il 10-12 dicembre sarò in Sicilia. E porterò non solo “Sicilia Okay” ma anche tutta la collezione dei libri di autori siciliani tradotti in bulgaro!

[...]

E.R: È già uscito il libro contenente la traduzione in bulgaro di “Sicilia Okay”? E quale è stata la difficoltà maggiore nel tradurre la commedia?

Dott.ssa Ilieva: Sì, il libro è uscito e ne sono molto felice!  Già si trova nelle librerie e in particolare in una libreria specializzata in teatro. Ho qualche contatto con un’agenzia teatrale... vediamo... “se sono rose...”

La difficoltà in ogni traduzione non riguarda la traduzione delle parole, ma significa trasmettere una realtà, un contesto reale e spirituale in un’altra realtà geografica, in un’altra sensibilità.  Nel nostro caso non basta solo trovare il lessico degli anni Sessanta, ma questo lessico deve anche corrispondere proprio all’identità di questo ceto sociale e di questi personaggi. Ovvero, bisogna inserirsi non solo nell’epoca e nel contesto sociale, ma bisogna trovare il registro giusto per la musicalità della frase e soprattutto per la comicità.  Trovato questo registro, trasportando la musicalità della lingua siciliana, il sorriso e la risata siciliana anche in bulgaro...forse sono riuscita a realizzare la mia intenzione: creare quel ponte per far passare l’opera del signor Spampinato dalla sponda siciliana a quella bulgara!

 

 



 **************************************

 

Colei che dà voce ai classici siciliani nella lingua bulgara

Conversazione con Daniela Iieva, la traduttrice che ha fatto conoscere nel suo Paese le opere di Camilleri, Martoglio, Russo Giusti, Pirandello e i poeti isolani

Venerdì 21 Novembre 2014

Oggi Cultura,pagina 20

Daniela Ilieva, vincitrice del premio «Martoglio internazionale» 2014

Sergio Sciacca (LA SICILIA)

In questi giorni è in Sicilia Daniela Ilieva, la traduttrice bulgara che ha fatto conoscere nel suo Paese le opere più famose di Camilleri, Martoglio, Russo Giusti, aggiungendo altro lustro di interpretazione ai lavori di Pirandello (padre e figlio) e ai maestri della scuola poetica siciliana.

Di fatto ha accostato l'estrema propaggine slava danubiana alla civiltà della Sicilia, nelle sue più nobili ascendenze medievali e nelle sue attuali fioriture di gran successo.

Un lavoro di cesello, in cui a ogni verso di Iacopo da Lentini la studiosa ha fatto corrispondere un verso in bulgaro, con la stessa struttura metrica, di cui, come esempio da far valere presso alcuni disinvolti traduttori attuali, valga l'incipit della canzone più illustre del Notaro da Lentini: Amor è un desìo che ven da core... che nell'idioma slavo diventa (con qualche approssimazione fonetica dovuta ai diversi sistemi grafici e sonori) "otsàrzetoìdvakopnèj e liubòvta... ".

L'incontro di due nazioni analogamente ardenti e poetiche. Ma questi sono dettagli che pochi conoscono nella nostra penisola, perché la civiltà bulgara, pur essendo tra le più illustri della Slavia, è stata successivamente adombrata dalla fioritura di quelle più settentrionali.

Il reciproco non vale: in Bulgaria la civiltà italiana è assai amata. Dante (in traduzione) fa parte dei programmi scolastici liceali, e lo studio della lingua italiana è assai seguito.

Con tale contesto e in considerazione del prestigioso premio letterario internazionale Martoglio che è stato assegnato a Daniela Ilieva, abbiamo parlato con lei sulle condizioni della nostra letteratura (specialmente di marca siciliana) nel suo Paese.

«L'autore siciliano più conosciuto è Pirandello. I suoi lavori teatrali sono molto seguiti e proprio per questo ho tradotto in bulgaro sia "Liolà" di Luigi Pirandello che "Un padre ci vuole" del figlio Stefano (da poco riscoperto dalla prof. Sarah Muscarà). Sull'onda di grande successo di Camilleri ho tradotto anche la "Pensione Eva"».

Sono autori difficili, perché la loro sicilianità è marcata, si rivolge a chi la conosce bene e può sorprendere chi non sia avvezzo a coglierne le sfumature.

«È vero. Proprio per questo è difficile tradurre tutti gli autori siciliani, anche quando non scrivono nel proprio idioma siciliano. Iacopo da Lentini ha le sue colorazioni sentimentali diluite in un panneggio linguistico tutto particolare. I moderni poi, come Martoglio o Russo Giusti, scrivono in uno stile speciale con il quale ammiccano all'ascoltatore, alludendo senza bisogno di descrivere: un gioco di rispondenze tra detto e non detto che intriga gli studiosi e che deve essere risolto per il grande pubblico. Quel che affascina maggiormente nella tradizione italiana e siciliana è proprio questo tessuto sentimentale, questa continua alternanza di tonalità sentimentali, frutto evidente di una antica civiltà che sa sempre rinnovarsi, trovando nuove rifrazioni».

La conversazione con Daniela Ilieva è durata ancora per un pezzo e di per sé è stata un saggio sull'arte del tradurre oltre le parole gli accenti e i sentimenti.

E la prova la abbiamo proprio in Sicilia, dove Camilleri ha tradotto Shakespeare (Much Ado about Nothing), recandolo in siciliano, che fu la scaturigine di quel capolavoro. E con le nostre colorazioni mediterranee acquista nuovo smalto. 

 

21/11/2014  LA SICILIA 

 

PIRANDELLO (JUNIOR) NEL MONDO 

Sergio Sciacca (LA SICILIA)  

 I

 

 saggi critici normalmente non sono preceduti da comunicazioni provvisorie, come invece avviene per i lavori scientifici di lunga lena e di ambito  sperabilmente vasto, finalizzate a indicare le acquisizioni del presente e le possibilità di sviluppo. E dal momento che il presente scritto[1] non appartiene alla prima categoria, ma ambisce alla seconda, è necessario indicarne in premessa finalità e propositi. 

L’arte letteraria, notoriamente, si trasferisce da una civiltà all’altra e proprio da questo transito acquista nuovo vigore, nuovi fini e ulteriore lustro. I poemi di Omero furono rapsodicamente composti sui cantari sumerici, transitati presso gli Accadi, certamente noti agli Ioni rivieraschi dell’Egeo per il tramite dei semiti di Ugarit. 

Civiltà assai lontane, enormemente separate da strutture linguistiche reciprocamente contrapposte: il ceppo indoeuropeo degli Iawana (Ioni) e degli Aiwoloi (Eoli) riuscì a comunicare con i Semiti punici (Phoinikes) della costa, con quelli della Terra tra i due fiumi e persino con le genti, per noi problematicamente definibili, dei Sumeri. E dai rapsodi omerici i poemi transitarono nei versi saturni e poi dattilici per diramarsi in una serie infinita di cantari le cui ultime propaggini si colgono nel barocco poema ucraino di Kotliarevski e nella Odissea caraibica di Derek Walcott. L’Alessandreide che in qualche modo ne è la propaggine si diffuse ancora più vastamente: dall’Etiopia alla Mongolia, legando, in Francia, il proprio nome a una struttura metrica di nobile futuro.

Fatti che sono tutti da tempo consegnati alle storie della circolazione letteraria, ma che non si sono chiusi con il mondo antico. La fortuna mondiale di Dante, che annualmente si celebra a Ravenna, si deve ovviamente alle innumerevoli traduzioni che ne sono state realizzate nei dialetti e nelle lingue più peregrine. 

La circostanza che sulla medesima direzione proceda anche la rinascita letteraria di Stefano Pirandello, recentemente restituito alle stampe dalla solerzia intelligente delle personalità menzionate in nota, deve essere apprezzata sia a monte che, ancora più attentamente, a valle. 

A monte ovviamente c’è il prestigio della cultura italiana delle nostre grandi Corone e quella che Pirandello conquistò con le sue creazioni teatrali. A valle ci sono le risonanze che questa nostra letteratura può avere sulla civiltà del nuovo secolo. 

Tradurre significa trasferire un sistema di pensiero e le sue connessioni sociali da una realtà all’altra incidendo su quella destinataria in modo storicamente decisivo. 

La nahdah araba degli inizi del Novecento si dovette a un intellettuale egiziano di lingua araba, ma di madre turca, Tawfìk al Hakìm (1898-1987)[2]. Questi, in Francia, scrisse dei drammi (sconsigliati se non proprio vietati dalla tradizione religiosa di ascendenza neo-platonica) di argomento classico (Edipo, Pigmalione) aprendo la letteratura aulica di lingua araba tradizionale alle ventate, anche decadenti, che già erano radicate nel Vecchio Continente.

 

 

PIRANDELLO PADRE E FIGLIO E LE TRADUZIONI

 

Le opere di Luigi Pirandello sono ovviamente tradotte e note in tutto il mondo. Cominciano ad esserlo anche quelle del figlio Stefano di cui, a pochi anni dalla prima edizione[3], si sta diffondendo una vasta fioritura di traduzioni: otto a tutt’oggi, comprendendo lingue di vasta diffusione, ma generalmente esotiche per gli occidentali (come l’arabo) o di alto rilievo culturale ed esiguo numero di parlanti (come il greco e il ceco). Siamo in un mondo globalizzato in cui ancora sussiste il problema della polilalia, che sempre più si avvia al superamento con l’uso - di antica tradizione - di una lingua franca (oggi universalmente consolidata nell’inglese) che, perdendo i propri connotati originari e peculiari, riesce a farsi intendere praticamente da tutti: ma in un tale mondo che si sta uniformando in basso – con la perdita delle peculiarità locali anche nell’uso dei parlanti connazionali – deve suscitare interesse il fenomeno di una serie di versioni elegantissime e realizzate da docenti di italianistica delle rispettive culture, miranti non solo alla comunicazione dei concetti, ma alla colorazione della prosa d’arte, come manifestamente era quella di Pirandello padre e inevitabilmente fu di Pirandello figlio che non di rado subentrò sotto la firma dell’illustre genitore quando questi non aveva più il tempo per seguire personalmente le molteplici pubblicazioni di cui era richiesto. 

Luigi Pirandello visse in Germania anni cruciali della propria formazione, e osservò, nel proprio epistolario dalla Renania o verso la Renania, come le connotazioni linguistiche sovente corrispondano a forme di pensiero e  a costumi profondamente radicati. Il figlio primogenito, nel suo rapporto di filiazione letteraria oltre che biologica, ne risentì e ne esprime indirettamente le conseguenze in quel testo, Un padre ci vuole, che fu messo in scena  all’Alfieri di Torino, il 21 gennaio del 1936 (Luigi sarebbe scomparso il 10 dicembre dello stesso anno). 

La sensibilità ermeneutica non era casuale in Luigi che non solo fece rappresentare alcuni dei suoi lavori  in tedesco prima che in italiano, ma fu impegnato egli stesso sul fronte linguistico, volgendo dal siciliano (girgentano) originale quel capolavoro che è il Liolà, scegliendo pertanto l’eloquio siciliano per le prime sue prove teatrali. 

Era un tema allora assai avvertito, specialmente tra gli umanisti: il Ciclopu euripideo fa ben altra figura nel sapido  dialetto insulare che non nella marmorea, e fredda, lingua italiana classica. Analogamente  Ettore Romagnoli (1871-1938) usò dei dialetti italiani per vivacizzare le commedie di Aristofane (come la Lisistrata) il quale largheggiò nelle forme  dialettali doriche per caratterizzare le donne al Parlamento. Addirittura  Giuseppe Fraccaroli (1849-1918) rese in dialetto veronese la medesima commedia trasferendovi, per una solennità matrimoniale, le uscite grassocce  della comicità attica. 

È una tematica che richiederebbe una specifica trattazione che esula dall’attuale proposito. 

Stefano Pirandello e i traduttori 

Stefano Pirandello che non scrisse in altre lingue se non in quella natia e non si occupò letterariamente dei dialetti popolari, si trova al centro di una serie di versioni nelle lingue del mondo che, rispetto  all’inglese come lingua di comunicazione, assumono lo stesso rapporto che ai tempi di Dante i volgari avevano nei confronti della lingua internazionale, che allora era il (basso) latino. Basterà una semplice notazione per far cogliere il senso di queste versioni. 

                Il titolo della commedia di cui stiamo discorrendo contiene una espressione idiomatica: Un padre ci vuole. Come lo tradurrà, domani, un interprete anglofono? A Father is necessary? Troppo solenne: e farebbe anche perdere quel tono confidenziale che Stefano ha nei confronti del Padre: ossequiato, venerato, da lui come dal pubblico mondiale, ma pur sempre il suo “papà”. E allora? A Daddy is necessary? Non va con quell’accostamento di solenne e affettuoso. What you need is a Father? Benissimo, ma il “ci vuole” è un tocco di lessico familiare  che andrebbe perduto.  

Ho esemplificato e tanto basta. Vediamo come si sono comportati alcuni degli illustri traduttori del Pirandello junior. Myriam Tanant[4] risolve in modo elegantissimo in francese: Un père il en faut bien un[5] che mette assieme egregiamente il senso dell’espressione e lo spirito popolare con quel rigirare sulle parole grazie al quale  gli eredi di Racine riescono a rimediare alla brevità delle loro parole con simpatiche perifrasi che nulla aggiungono al senso, ma lo rendono più sonoramente sostanzioso: Il en faut bien un (Ce ne vuole certo uno) ridonda  come quando i francesi nel parlar familiare dicono: Qu’est ce que c’est ça? (Che cosa è che è questo?) dove le sillabe superflue possono connotare ira, sorpresa, tenerezza e via sfumando. Il traduttore spagnolo Vicente González Martín[6] bada alla sostanza: Se necesita un padre[7], mentre i traduttori tedeschi Andrea Grill[8] e Fausto De Michele[9] aggiungono qualche pennellata di tono popolare: Einen Vater braucht man eben (Un padre si necessita proprio). 

La stessa strada (aggiunta di una parola per dare il tocco familiare dei pleonasmi popolari) viene seguita dal traduttore greco Anteos Chrysostomides[10]: Enas patera ìne pànta  chrìsimos[11](Un padre è sempre necessario): dove il “sempre” non è chiaramente un inserto superfluo, è una colorazione affettuosa, quotidiana, come quando in italiano conversevole diciamo “Che ci fai qua”, dove quel “ci” è sillaba affettiva più che avverbio di luogo.

Poi ci sono gli interpreti che rinunciano proprio alle connotazioni: l’arabo egiziano 'Amer 'Abd al Hamìd al-Alfì  rende lapidariamente: Matlùb  àb[12] cioè “Ricercato padre” (tra parentesi quell’iniziale Matlùb è un participio passivo di un verbo il cui participio attivo Tàlib, con desinenza iranica, Talib-àn è diventato dolorosamente notorio. I Talibàn sono “i cercanti” , gli studiosi delle tradizioni coraniche). Il concetto originale è perfettamente reso. La colorazione affettiva no. Almeno nell’arabo letterario che è uguale  dal Marocco fino al Kuwayt. Per rendere la colorazione sarebbe stata necessaria qualche escursione nei dialettismi, che però non sono pan-arabi e rischierebbero di lasciare perplessi i lettori di idioletti diversi. Sullo stesso piano si pongono la traduttrice croata Dušica Todorović-Lakava[13]: Otac je potreban (Padre è necessario) e la bulgara Daniela Ilieva[14] : Nužen e baštà[15] (Necessario è un padre). Ma la soluzione ideale si trova  nella versione ceca firmata da Alice Flemrová[16] (dove l’accento sulla finale non è tonico, ma solo indica la quantità lunga: la tonica in ceco è sempre la prima sillaba), che rende perfettamente: Otce to chce (Padre ci vuole) con una corrispondenza idiomatica che inaspettatamente accomuna la lingua del sì e quella di Praga. 

Abbiamo passato in rassegna otto titoli, otto frasi elementari, scoprendone, credo, colorazioni non trascurabili, esattamente come fece Pirandello padre nel tradurre dal greco di Euripide krótalon drimý[17] come “beddu spicchiu” che è assai più satiresco del tono solenne  delle comuni versioni[18].

E quello che vale per le poche sillabe del titolo si moltiplica con infinite rifrazioni nel resto delle otto (per ora) versioni. Ognuno dei lettori, dalla costa atlantica di Spagna fino alle coste del Kuwayt troverà sfumature diverse, ma comunque entrerà nell’animo del Pirandello junior

Dove? Dove il drammaturgo italiano, che era un finissimo artista della parola, cesella suoni e significati e traslati, dando campo, a chi lo volge in altre consuetudini linguistiche, ad aperture concettuali insolite e suggestioni inattese. 

Mi limiterò a un solo esempio, ripromettendomi una campionatura più vasta per altra occasione.

Pirandello figlio riprendeva dal padre il gusto della parola, dosandone le colorazioni con propositi  espressivi. Ognuna di queste deviazioni dal comune parlare ha bisogno di una adeguata resa in vista del lettore alloglotto. 

Eccone uno dei primi esempi: 

Dalla porta a destra entra ciabattando Filippa... (p. 579 ed. Sarah Zappulla Muscarà e Enzo Zappulla). 

“Ciabattare” è termine inconsueto, anche se di facilissima interpretazione e connotazione. È un verbo denominale, da “ciabatta”, e indica chi cammina trascinando le ciabatte nelle quali il piede non sia perfettamente allogato. E dunque facendo strisciare la suola quando alza le estremità, anche di poco. Concetto semplice. Connotazione psicologica assai più complessa. Va ciabattando per casa chi si è da poco alzato e non ha calzato le scarpe con tanto di stringhe le quali dunque non sfregherebbero per terra quando si procede. Ancora di più: la ciabatta è termine assai radicato nella lingua popolare, ne esistono anche derivazioni onomastiche del tipo “Savatteri, Zavatteri” (= ciabattino) e soprattutto il concetto di “ciabatta” viene associato a quello di persona sciatta, trasandata. Ritorniamo alla nostra Filippa che va ciabattando per casa alle prime luci dell’alba. Niente di più semplice da tradurre. Myriam Tanant usa traînant ses savates  “trascinando le sue ciabatte”: espressione che rende perfettamente il concetto, ma ne perde il colore e la forma. Il colore originario era quello determinato dalla fusione, nella stessa parola, di camminare trascinandosi sulle pianelle, di essere ancora mezzi addormentati e, soprattutto, di non avere  una personalità affascinante. Filippa era una donna sui cinquant’ anni, transandata in un vestito che certo aveva qualche pretesa, divenuto ormai da strapazzo. La didascalia è precisa, si sa tuttavia che normalmente le didascalie vengono saltate dai lettori comuni (tra l’altro la traduttrice francese attenua un poco le tinte: “il vestito da strapazzo” viene reso come une robe... un peu usée désormais). Una brava attrice come fu la prima interprete Amelia Chellini (1880-1944) avrà reso evidenti i connotati psicologici allo spettatore. Ma il lettore dietro il “trascinare le ciabatte” non scorge certo la caricatura – non poco malevola – che Stefano Pirandello fa della donna sulla via del tramonto. 

Analogamente il Chrystomides per il quale Filippa “trascina le pantofole” (pantòfles, termine che in italiano ha connotazioni meno trasandate di “ciabatta”) e, nella didascalia iniziale, indica  “Filippa, sulla cinquantina, rivestita di un abito strapazzato, che una volta doveva essere elegante...”: dove il lettore neoellenico coglierà perfettamente il tipo, ma probabilmente non la malizia di Stefano che sorride, sornione, dei tipi umani, antieroici, che schiera sul palcoscenico e che trova nella vita: la cui conformazione psicologica, riflessiva e argutamente distaccata, fu colta perfettamente dal fratello Fausto quando lo ritrasse, nel 1928, nella tela che appare come copertina dell’edizione greca, e viene ancora più significativamente inserita in una serie cronologica di ritratti in quella italiana. 

Il traduttore arabo propone Filippa  che “strofina il pavimento con le sue pantofole (naclay)”; sul fronte slavo Filippa, in bulgaro, scivola con le ciabatte (čehli); che in croato diventano “papuče” (le nostre babbucce). In ceco la versione è più rapida: “Filippa si trascina”. 

Tradurre i sensi e le intenzion

L’arte del tradurre non è lavoro meccanico.  La sostituzione meccanica di un gruppo di segni con un altro gruppo di segni, considerato equivalente in un altro sistema di comunicazione, vien fatta sempre più egregiamente da algoritmi elettronici. Ma nessun algoritmo, per quanto sofisticato, può “trasferire” le connotazioni del pensiero e, soprattutto, le intenzioni che lo reggono. È il motivo per cui illustri conoscitori della nostra lingua hanno dichiarato l’impossibilità di rendere compiutamente nel proprio idioma il poema di Dante, anche quando lo hanno reso in versi, anche quando hanno dedicato lunghi anni e lunghissimi commenti  a questo disegno[19]. Questo è noto, ma generalmente non viene apprezzato, al punto che moltissimi credono di avere letto Cechov per averne studiato le pagine nella traduzione, egregia, di Alfredo Polledro, o di conoscere il Dottor Zhivago per averne meditato i riflessi nella traduzione di quel grande slavista che fu Pietro Zveteremich, che addirittura firmò la propria translatio princeps del capolavoro di Pasternàk, prima ancora che ne uscisse semi-clandestinamente l’originale russo per i tipi, mai così benemeriti della cultura, di Feltrinelli. Il susseguirsi delle traduzioni dei capolavori (anche di quelli appena menzionati) dimostra le imperfezioni di ognuna; il trascorrere del tempo che muta i connotati delle civiltà giustifica le rinnovate cure. 

E siccome il concetto generalmente è creduto di natura stilistica e non sostanziale, mi sia permesso di darne un solo indizio, scelto nella letteratura siciliana che è tanto prossima a quella italiana da identificarsi con essa, come semplice variante locale, radice, tra l’altro, della coscienza letteraria nazionale. 

In anni a noi prossimi  Andrea Camilleri ha “tradotto” il Much Ado about Nothing di Shakespeare in siciliano[20]. Un trasferimento geniale, nel senso che non si limita ad applicare un algoritmo semantico al celebre testo, ma lo reinterpreta, cercandone la matrice primigenia. La commedia è ambientata a Messina, i nomi dei personaggi sono facilmente riconducibili alle originarie sonorità[21], ma i sentimenti sono resi più corposi alla ricerca di quel senso grasso che il teatro elisabettano aveva in misura assai maggiore di quanto oggi saremmo disponibili ad accettare. Ovviamente questo modo di “tradurre” somiglia più a quello di Livio Andronico (o del Pindemonte) che non a quello dei traduttori scolastici: trasferisce il modo di pensare dei testi canonici.Ecco l’esempio: 

Binidittu, il personaggio eroico, spavaldo, millantatore, della commedia conversa con Claudiu sulla bellezza della amorosa  e pungente Biatrici: 

Chistu sulu pozzu diri: si fussi fatta a nautra manera, nun fussi bedda; ma siccomu è com’è, allura ’un mi piaci! 

 Sempri a garrusiari. Dimmi chi pensi daveru! 

Sentiamo la paludata versione di Masolino D’Amico: 

Posso dire solo che,  se fosse diversa, non sarebbe graziosa. D’altro canto, così com’è, non mi piace. 

 Non capisci che faccio sul serio. Avanti, dimmi che cosa ne pensi veramente. 

Il senso è apparentemente il medesimo, anzi quello della versione italiana risulta assai più evidente di quella siculizzata. Ma Camilleri trasferisce i concetti assai più compiutamente di quanto non faccia  il titolato critico teatrale. Sotto i versi e la prosa di Shakespeare scorre un fiume carsico di umori popolari con tutti i doppi sensi, allusioni sessuali, sconcezze e analoghe ferramenta che raramente approdano nelle edizioni teatrali e anche in quelle stampate. Ricorderò solo che a queste oscenità è stato dedicato un intero lessico specializzato[22] che rende conto anche del titolo altrimenti anodino della commedia in cui il tanto traffico per nulla sottintende invece un salace commento sui maneggi matrimoniali. 

Camilleri, da quel fine e sensibile artista che è, rende lo spirito popolare del poeta elisabettano con analogie nostrane: “garrusiari” significa sostanzialmente comportarsi da garrusu cosa che fino all’altro ieri era considerata disonorevole e nella intenzione più benevola corrispondeva a buffuniari, “fare il buffone”. 

Ritroviamo il poeta di Stratford: 

Were she other  than she is, she were unhandsome, and being  no other, but as she is, I do not like her.

Thou thinkest I am in sport: I pray thee tell me truly how thou likest her.[23] 

La parlata scespiriana, con il “tu” al posto del “voi”, con i congiuntivi che ora sono quasi del tutto scomparsi e con i continui doppi sensi, che qui non appaiono, ma anche nel titolo ammiccano licenziosi, sono resi più prossimamente dalla versione di Camilleri che del resto se la intesta nella copertina come “Archetipo della più nota commedia Tanto rumore...”. 

Possiamo chiudere il periplo sugli scopi del tradurre per giungere allo scopo del tradurre Pirandello junior a vantaggio di popolazioni slave e semitiche oltre che di quelle dell’Europa occidentale che sono più prossime alle intenzioni dell’artista. 

Quali sentimenti tradurre? 

Nel 1936, quando il pubblico italiano conobbe la creazione del secondo Pirandello, la civiltà occidentale era in preda a una grave crisi di valori. Questa commedia ne è testimone. Il padre “ci vuole”, ma il fatto stesso che venga affermato nel titolo sottintende che forse se ne potrebbe fare a meno, che di fatto se ne fa a meno perché i padri sono persone come le altre, con i loro interessi personali, i loro difetti, i loro cedimenti che non sono quelli dei patriarchi antichi. La commedia preannuncia quello sfaldamento delle certezze che era iniziato nella civiltà mitteleuropea e che andava manifestandosi in opere teatrali che era facile criticare come Entartete Kunst. Che cosa erano i Sei personaggi di Pirandello senior (1921)? E Una cosa di carne di Rosso di San Secondo (1924)? E  la Musica in casa  di Hans Sahl, scrittore ebreo, filonazista, nella Germania hitleriana? Tutte opere che ebbero scarsissima circolazione ed esiti assai contrastati al loro primo apparire: ma erano indizio di quel modernismo che si stava diffondendo nel vecchio Continente e di cui il teatro, sotto forme spettacolari, riusciva a indicare il percorso. Il realismo socialista nei paesi di ispirazione sovietica per molto tempo ne ha ostacolato la diffusione; nei paesi legati alle tradizioni più rigorose della Fede sono viste di mal occhio[24]. La carica  umana dolente e corrosiva che percorre le pagine di Stefano Pirandello, attraverso queste traduzioni,  completa l’opera degli illustri letterati come quelli menzionati sopra (a cui aggiungerei il russo Vladimir Nabokov, il persiano Sadeq Hedayat),  nelle rispettive patrie  che ora si stanno aprendo alla crudezza espressiva occidentale[25]. È un rinnovamento culturale molto prossimo a quello che si sta avvertendo pure nell’Estremo Oriente dove le creazioni, anche dialettali[26], influenzate dallo stile occidentale si vanno affermando presso popolazioni che nel mondo globalizzato non possono essere più controllate con i metodi totalitari di gran parte del Novecento. Quando la nostra collana di traduzioni pirandelliane sarà compiuta molte delle incomprensioni tra Oriente e Occidente saranno ridotte.


 1] Della cui realizzazione ho discusso più e più volte con Sarah Zappulla Muscarà, benemerita degli studi pirandelliani nel mondo, che mi è stata larga di suggerimenti e indicazioni, per le quali qui  ringrazio sia lei che Enzo Zappulla, presidente dell’Istituto di Storia dello Spettacolo Siciliano, dinamico organizzatore e finissimo conoscitore di quanto attiene all’oggetto di studio del suo Istituto. Ovviamente resta mia la responsabilità di quanto si indica in queste pagine che augurabilmente segnaleranno un percorso di indagine e un lavoro ermeneutico potenzialmente vastissimo.

[2] Semplifico la trascrizione dei nomi alloglotti i cui segni diacritici riportati nel nostro alfabeto non aggiungono nulla alla intelligenza del lettore non specialista e sono facilmente integrabili da quello orientalista.

[3] Stefano Pirandello, Tutto il teatro, a cura di Sarah Zappulla Muscarà e Enzo Zappulla, Milano, Bompiani, 2004, voll. 3.

[4] Cattedratica nell’Università La Sorbonne di Parigi.

[5] L’avant-scène théâtre, Paris, 2008.

[6] Cattedratico e Preside nell’Università di Salamanca; Direttore della “Cattedra Sicilia” di Salamanca.

[7] Ho letto questa traduzione, come le altre delle quali non indico gli estremi bibliografici, nelle prove di stampa, per la cortesia dei coniugi Zappulla Muscarà che sono gli animatori di una attività di diffusione culturale senza frontiere.

[8] Scrittrice.

[9] Cattedratico nell’Università di Graz.

[10] Traduttore.

[11]Kastaniotis,  Athìna, 2012.

[12]Rinuncio consapevolmente ad usare i segni diacritici imposti dalla fonetica semitica: chi intende l’arabo li supplisce facilmente; chi non lo intende non saprebbe che farsene e i problemi tipografici svaniscono.

************************************************************************

 

ЛУЧО ПИКОЛО И НЕГОВАТА ПОЕЗИЯ НА САМОТАТА

ИРЕН ПЕТРОВА

Съдбата или някаква щастлива случайност ме срещна с поезията на Лучо Пиколо в това бавно, почти спряло време на изолацията. И то не за друго, а за да ми покаже, че този начин на живот, колкото и труден, и несъстоятелен да ми се струва днес, може да бъде постоянна величина от раждането до смъртта, без да носи усещане за скука и безсмислие.

 

Подобен е животът на Лучо Пиколо – роден в Палермо на 27-ми октомври 1901 г. Най-малкият син на барон Джузепе Пиколо ди Калановела и Тереза Мастроджовани Таска, чието детство минава безгрижно и добре задоволено, поради титлата, която носи баща му. До 31 г. бъдещият поет живее в семейната вила на Виа Либерта в Палермо и като че ли не търси друг живот, освен този, който има от рождението си.

 

Казимиро, Джованни, Лучо

Вилата на семейство Пиколо

Две неочаквани събития обаче бележат живота му в тази възраст – смъртта на баща му и тежката икономическа криза, която сериозно засяга и неговото семейство. Налага се майка му да продаде вилата и семейството да се премести в една от летните фамилни къщи. Трите деца на Тереза са дали обет никога да не се женят. От съвсем млад Лучо е безкрайно любознателен и притежава завидна за възрастта си култура и дълбоки познания по гръцки, латински, италиански, философия, математика, астрономия. След завършване на лицея, не записва в университет, а продължава да трупа знания в различни области в уюта на семейния дом. Посвещава се на музика, поезия и философия. 

Една игра с близък негов приятел – да се надпреварват кой ще открие повече таланти (поети и писатели) непознати в Палермо – го кара да се задълбочи в европейската литература и да чете произведения в оригинал на английски, френски, немски, испански език. Така той се превръща в изключително ерудирана личност, много добре запозната със световната литература, за да може на 53 годишна възраст да публикува  на собствени разноски (забележете!) първата си стихосбирка. Изпраща я на поета Еуженио Монтале, който решава да я представи на престижната литературна конференция в Сан Пелегрино Терме през юли същата година. Пиколо присъства на церемонията и става център на внимание, а журналистите се „избиват“ да го интервюират. За няколко дни непознатият сицилиански барон се превръща в известен поет. Десетките години в четене на чуждо творчество са дали невероятен резултат и са позволили на един истински талант да се създаде сам. Следват множество поетични книги до смъртта му на 26-ти май 1969 г.

Преводът е съвършен – запазен е стилът, запазена е ритмиката, запазени са анжамбманите (фр. enjambement) и синтагмите, запазена е музиката, както и гласът на автора. И това е най-ценното, което един преводач може да направи – да предостави на чуждестранната публика поезията така, както я е писал самия поет. Много трудна задача и много отговорна. Личи си, че Даниела Илиева страшно обича, уважава и цени това, което е излязло изпод перото на сицилианските поети. Не си позволява да посяга към най-интимното в литературата – лириката, като я деформира с редакцията си. Напротив, не съм чела по-близък до оригинала превод на български език.

 

Поезията на Лучо Пиколо е деликатно проникване в красотата на света, в движението на времето, на природните случвания, в тайната на дните, които се разкриват само на онези, които знаят как да съзерцават света. „Часовете ни се спускат ефирно“ и „светът изчезва на цвете във заобления лик“. Ето за такава поезия става дума – поезия, описваща картини и природни състояния, поезия, която говори на един друг език, не познаващ суетата, завистта и злобата на светския живот, въпреки че бедността е чужда на поета, а възможност за контакти (все с аристократи) никога да не са му липсвали.  Даниела е кръстила книгата „Поезия“, но аз бих допълнила – поезия на самотата, защото тя лъха от всяка дума и от всеки стих, макар и не точно в този деструктивен смисъл. В поезията на Пиколо самотата е осмислена, градивна и пожелана. Неслучайно в книгата си пише:

„Тази моя склонност към
тъмата, към сумрака може
да изглежда като поза.
Всъщност отговаря на една
вътрешна необходимост, характерна
за нас сицилианците, мисля, почти
в контраст с многото светлина,
която ни заобикаля. Да се оттеглим
във вътрешния си мрак, да намерим
изгубеното, да отдалечим времето,
смъртта.“

Библиотеката на Лучо Пиколо

Поетът прекарва целия си живот в усамотение, изолиран от света, но силно свързан със света на литературата. Вечер се взира в бляскаво червения небосвод, където нищо не потрепва, само слънцето се движи и потъва все повече и повече. Слуша песента на щурците и мисли… мисли и твори. А компания му правят Йейтс, Пруст, Рилке. Кой би могъл да каже, че този начин на живот е по-малко стойностен от нашия? Какво по-велико дело от това да съзерцаваш онова, което Бог е сътворил и да заспиваш с онова, което други божества (тези на изкуството) са сътворили?

 

Поезията на Пиколо опиянява и успокоява. Издига стена срещу светското, за да вдигне завесата към природното съвършенство и да разкрие онзи най-висш смисъл на съществуването – смисълът да се твори. Изключително щастлива съм, че тази малка книжка стигна до мен и ме промени така, както само голямото изкуство може да променя. Оставям тук няколко стихотворения, които да докажат думите ми.

 

Глас смирен и непрестанен

 

Глас смирен и непрестанен
недоловим напев
на болката всевечна,
навред ни ти достигаш,
навред ни доближаваш,
рефренът ни е тъй нищожен,
тежък, че го възпира;
за теб желаем само
балсама непознат, превръзките…
но приковани там са
пред твоето ридание ръцете
да ти дадем ний можем
само молитва и печал.

 

Всемир раздвижен от поривите…

 

Всемир раздвижен от поривите на
лъчи, на часове без цветове, на вечните
поврати, на блясък
от облаци: за миг и ето променени
светват форми, епохи разлюлени.
И сводът на вратата ниска, стъпалото ръбато,
от многобройни зими, те стават приказни когато
на мартенското слънце блеснат.

 

От игра на криеница

 

Ако сме фигури от
огледало, движени от полъх само
от плът лишени и от звук
наоколо дори светът
не се е спирал, а е стена подвижна
с рисунки пълна, игра лъжовна,
двусмислие от мрак и светлина,
от форми в потвърждение
и в отрицание на смисъл – също както
на екран, от световъртеж обзети
очи ако затворим, неспирна
въртележка от отломки
бързи, образи и полусенки
от живот или пък сън
– минаваме безжизнени останки
от миг към миг и от вълна една след друга
без да може да ни спре денят
настъпващ или светликът взрян в нещата.

 

Предсказание

 

От задкулисието се появи един гадател, маг:
„във фигури загадъчни затваряш твойта орис,
със сянката отлитат аспиди крилати в гъсталака,
присмех дрезгав разлюлява вероломен лес;
но малко ти вратата открехни и виж мъглявините
на дъждове далечни;
и във мангала борова кора хвърли,
отпред над прага китка розмарин си провеси,
и лампа още запали сред твойта тишина уединена:
във сън ще дойдат от небето нишки злато,
и в стаята затворена в уюта тих
ще видиш как света изчезва
на цвете във заобления лик.“

 

Зеленият лъч

 

От кули, надвиснали балкони
срещу ветреца, видяхме ние
слънчевия взор последен
как става на кристали морски
от дълбините… и нощ дойде
и галеха огромните криле
на пеперуди: подобно сенки.
Ала изгубеният сякаш лъч
във водовъртежа на земята
озари в зелено глъбините
наши, където вечно пее
приказка една, после глас
дочухме ден след ден и разцъфтя
със трепетни дъбрави утринта.

 

*************************************************************************************

 

Anna Squatrito

 

30 novembre 2020 

Grazie alla traduttrice Daniela Ilieva l'opera inedita in dialetto siciliano di Luigi Natoli "L'abate Lanza" (fa parte del volume "Suruzza!" che raccoglie tutte le opere teatrali in dialetto siciliano) è stata tradotta in bulgaro e pubblicata in Bulgaria da una casa editrice impronunciabile per noi italiani, ma che ringraziamo di cuore anche a nome dell'illustre autore, che da lassù sarà ben felice di avere dei lettori bulgari. Una gioia immensa per noi editori, che dall'antico manoscritto dell'autore abbiamo ricostruito l'opera inedita in siciliano... vederla tradotta in Bulgaro è incredibile.

Ringraziamo Daniela Ilieva e tutti i lettori bulgari che si interessano a Luigi Natoli e alle sue opere.

Il volume "Suruzza!" edito I Buoni Cugini editori, raccoglie tutte le opere teatrali di Luigi Natoli in dialetto siciliano, ovvero: Suruzza!, L'abate Lanza, L'umbra chi luci, Quattru cani supra un ossu. Sono tutte opere inedite, in quanto ricostruite e copiate dai manoscritti dell'autore, con traduzione in italiano a fronte a cura di

Francesco Zaffuto

e note esplicative a cura dell'editore.

Pagine 729 - Prezzo di copertina € 25,00

Copertina di

Niccolò Pizzorno

 

Disponibile dal catalogo prodotti della casa editrice al sito ibuonicuginieditori.it. Si può prenotare con messaggio w.a. al 3894697296 oppure scrivendo alla mail ibuonicugini@libero.it.

On line su Amazon e Ibs

In libreria presso La Feltrinelli libri e musica - Via Cavour 133, Palermo